Աթաբեկ Խնկոյան

Մի անգամ
Առյուծ արքան
Մռնչում էր կողի ցավից.
Գազանները ամեն կողմից
Եկան հիվանդ արքային տես,
Բայց մեջներին չկար աղվես
Էնտեղ մեկն էլ
Մի պառավ գել
Ասավ. — Արքա՜ ,
Ախր ի՞նչ կա,
Որ աղվեսը՝
Հաճուճ–մաճուճ
Թիզ ու կեսը,
Քեզ չի հարգել,
Տե՜ս, չի եկել:
Ցավը թողած՝
Արքան գոռաց,
Թե՝ հա՜ թռեք,
Էն ըմբոստին
Ոտս բերեք:
Հինգ, վեց
Գազան
Ելան հասան,
Էն աղվեսին
Մի կերպ գտան,
Պատճառն ասին,
Բերին ատյան:
Արքան գոռաց.
— Ո՞ւր ես, մեռա՜ծ…
— Ասեմ ձեռաց,-
Աղվեսն ասաց.
— Տեր վեհափառ,
Խնդիրս առ,
Որ լսեցի՝ դու հիվանդ ես,
Էլ ինչ ասեմ, ինձ հո գիտես,
Ինչպես գլխիս կրակ վառած
Եվ պատանս էլ թևիս առած
Հա՜ էստեղը,
Հա՜ էնտեղը,
Վերջը գտա
Ցավիդ դեղը,
Գելի մորթին արա մուշտակ,
Միսը՝ շորվա, խմի տաք–տաք,
Քրտնեց կողդ,
Կանցնի դողդ:
Որ չտվեց էսպես թելին,
Իսկույն գետին դրին գելին:
Արքան հագավ գելի կաշին,
Միսը կերավ նախաճաշին:
Քրտնեց կողը,
Անցավ դողը,
Մեջտեղ գնաց
Զրպարտողը:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1․ Բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր հետևյալ բառերը:

Մռնչալ -Ուժգին ձայնով գոչել, մռնչյուն հանել:

Ատյան -Ժողովատեղի (դահլիճ, հրապարակ):

Զրպարտել – Մեկի վրա սուտ մեղադրանքներ բարդել, մեկի մասին վարկաբեկիչ սուտ բաներ տարածել` գրել:

Վեհափառ – Վեհ ու փառավոր, վսեմ ու պանծալի ոգով տոգորված:

Ըմբոստ -Դիմադարձություն անող, հանդուգն, հակառակող, չլսող, անհնազանդ։

2․ Ինչի՞ց էր տառապում առյուծ արքան:

Առյուծը տառապում էր որովհետև հիվանդ էր։

3․ Ո՞վ մեղադրեց աղվեսին, որ չի եկել:

Գելը, գայլը

4․ Ի՞նչ դեղ առաջարկեց աղվեսը արքայի ցավի համար:

Միսը՝ շորվա, խմի տաք–տաք,

5․ Բնութագրի՛ր առյուծին, գալին, աղվեսին:

Առյուծը բարի էր բայց միանգամից լսում էր թե ինչ են իրեն ասում։

Գայլն էլ լավ ընկեր չէր, միանգամից պատմեց որ աղվեսը չկա։

Աղվեսը խորամանկ էր։

6․ Ի՞նչ խորհուրդ կտաս առյուծին:

Ես առյուծին խորհուրդ կտամ, որ նա էնպես բաներ անի որ չհիվանդանա, և կարողանա ինքնուրույն որոշումներ կայացնի։

Ես և Մարին այսօր հարց տվեցինք իրար։

-Մարի ինչո՞ւ երեկ դպրոց չէիր եկել։

-Որովհետև հիվանդ էի։

-Հասմիկ, իսկ դու ինչո՞ւ դպրոց երեկ չէիր եկել։

-Որովհետև քնած էի մնացել։

Մի պառավ երեք խուլ այծ ուներ։ Մի օր պառավը կորավ։ Պառավը կորել էր այն պատճառով, որ գառները նրան չէին լսում ու ամեն մեկը մի կողմ էր գնացել, պառավն էլ նրանց փնտրելով կորել էր։ Նույնիսկ մայր գառն էր խուլ։ Գառները ամեն մեկը մի կողմ գնակով, չկողմնորոշվեցին ինչ պետք է անեն։ Անընդհատ մեկը մյուսի վրա բա բա բա էր անում։ Չէ որ նրանք խուլ էին և բոլորը վախեցած էին ու ուզում էին գնալ իրենց մայրիկի մոտ, հանկարծ բոլորով գալիս են կախարդական գետակի մոտ ու քանի որ շատ ծարավ էին խմում են այդ գետակի ջուրը և հրաշք տեղի ունենում ու բոլորը սկսում են լսել ու գտնում են իրար։

                                                         Խուլի այծերը                                          Աթաբեկ Խնկոյան

Մի խուլ մարդ երեք այծ ուներ: Մեկի պոզը կոտրած էր: Ինչպես է լինում, մի օր այծերը կորում են: Տերն ընկնում է դես-դեն` այծերը գտնելու:
Նա պատահում է մի ուրիշ խուլ մարդու՝ վար անելիս և հարցնում է.
-Բարի աջողում, ապե՛ր, այծերս չե՞ս տեսել:
-Լավ է՝ այսպես ցանեմ, – ձեռը մի կողմ թափ տալով՝ պատասխանում է վար անողը:
Այծատերը կարծելով, թե դեպի ցույց տված կողմն են գնացել այծերը ասում է.
-Թող երկինքը վկա լինի, թե գտա այծերս, պոզը կոտրածը քեզ եմ տալու:
Ասում է և գնում այծերը որոնելու: Այծերը գտնելով՝ ուրախ – ու րախ առաջն արած, քշում բերում է արտավարի մոտ և ասում.
– Շնորհակալ եմ, ախպե՛ր, այծերս գտա. առ՝ այս այծն էլ քեզ, – ու պոզը կոտրած այծը քշում է դեպի նա:
– Ես չեմ կոտրել դրա պոզը, ես տեղեկություն չունեմ,֊ զարմանալով ասում է արտավար խուլը:
– Ի՞նչ ես խոսում, – ասում է այծատերը, – ես ա՛յս այծն եմ խոստացել, որ մեռնես՝ մյուս այծերից տվողը չեմ:
– Չէ՛, ես չեմ կոտրել, ֊ բարկացած ասում է մեկը:
– Չէ՛, ես է՛ս այծն եմ խոստացել, – կրկնում է մյուսը: Սա՝ նրան, նա՝ սրան, բանը հասնում է տուրուդմբոցի: Վերջն էլ գնում են քյոխվի մոտ գանգատ: Գյուղը չհասած՝ սրանց հանդիպում է մի պառավ կին, նույնպես խուլ և հարսի ձեռքից փախած:

-Ա՛յ նանի, – ասում է այծատերը, – իմ այծերը կորել էին, գնացի, էս մարդուն հարցրի, սա էլ այծերիս տեղը ցույց տվեց: Պոզը կոտրած այծս տալիս եմ սրան, չի վերցնում, ես է՛դ այծն եմ խոստացել, որ մեռնի էլ՝ մյուս այծերից տվողը չեմ:
– Ա՛յ նանի, – ասում է խուլ մարդը,- էս օտարականն եկել, ասում է, թե՝ այծիս պոզը դու ես ջարդել: Թող ձեռքս ջարդվի, թե ես էդ բանից տեղեկություն ունեմ:
– Է՜, որդիքս, ձեր արևն ապրի, -պատասխանում է խուլ պառավը, – ինչ էլ ուզում է լինի, ես ձեր խնդիրը չեմ կարող կատարել, քանի էն անզգամ հարսը տանն է՝ ես էն տունը ոտ կոխողը չեմ ու չեմ:

արտավար-արտ վարող
քյոխվա– գյուղի մեծահարուստ ղեկավար, գյուղապետ
խնդիր-այստեղ՝ խնդրանք
Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Հեքիաթի դեպքերը հերթականությամբ թվարկի՛ր։
– Խուլը կորցնում է այծը։

–

2. Այծատերի անունից պատմի՛ր մինչև նրա և վար անողի կռվելը:

– Շնորհակալ եմ, ախպե՛ր, այծերս գտա. առ՝ այս այծն էլ քեզ, – ու պոզը կոտրած այծը քշում է դեպի նա:
– Ես չեմ կոտրել դրա պոզը, ես տեղեկություն չունեմ,֊ զարմանալով ասում է արտավար խուլը:
– Ի՞նչ ես խոսում, – ասում է այծատերը, – ես ա՛յս այծն եմ խոստացել, որ մեռնես՝ մյուս այծերից տվողը չեմ:

3. Վար անողի անունից պատմի՛ր այդ հատվածը:
Վար էի անում:

4. Նշի՛ր այն հատվածը, որը քեզ դուր եկավ։

5. Շարունակի՛ր հորինել:
   Մի պառավ երեք խուլ այծ ուներ։ Մի օր պառավը կորավ։